Antydepresanty: 6 grup, 12 substancji i co je różni
Redakcja receptadirect · recenzja medyczna: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn), PWZ 3211301 · Publikacja: 2026-10-18
Antydepresanty, czyli leki przeciwdepresyjne, stosuje się w depresji i w wielu zaburzeniach lękowych. Największe grupy to SSRI i SNRI. Działają po 2-4 tygodniach regularnego przyjmowania, nie doraźnie. Każdy wymaga recepty, a odstawienie lub zmianę leku prowadzi lekarz.
Antydepresanty w 5 liczbach
- 12 substancji opisanych na tej stronie, w 6 grupach.
- 2-4 tygodnie: typowy czas do odpowiedzi na leczenie według ChPL escitalopramu, citalopramu i duloksetyny.
- 6 miesięcy: minimalny czas leczenia depresji podawany w wielu ChPL.
- 25 lat: wiek, poniżej którego ostrzeżenie o myślach samobójczych na początku leczenia jest najmocniejsze.
- 0 substancji psychotropowych: żaden z tych leków nie jest na wykazie. Wszystkie mają kategorię Rp.
Lista grup i substancji
Tabela zbiera grupy według mechanizmu. Przykłady i cechy pochodzą z ChPL produktów wymienionych w źródłach.
Starsze grupy to trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (TLPD) i inhibitory MAO. Inhibitory MAO pojawiają się w ChPL nowszych leków jako ważna interakcja.
Szczegóły pojedynczych leków: pełna lista SSRI, sertralina, duloksetyna od strony pacjenta, karta bupropionu.
| Grupa | Substancje | Cechy według ChPL |
|---|---|---|
| SSRI, selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny | SSRI to sertralina, escitalopram, citalopram, fluoksetyna, paroksetyna, fluwoksamina. | SSRI hamują wychwyt zwrotny serotoniny. Na starcie najczęściej nudności. Częste zaburzenia seksualne. |
| SNRI, inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny | SNRI to wenlafaksyna i duloksetyna. | SNRI hamują wychwyt dwóch przekaźników. Duloksetyna ma też wskazanie w bólu przy neuropatii cukrzycowej. |
| Mirtazapina, antagonista receptorów alfa-2 | Mirtazapina, np. Mirtor, Mirzaten. | Mirtazapina wzmacnia przekaźnictwo noradrenaliny i serotoniny. Często senność, większy apetyt i masa ciała. |
| Trazodon, inhibitor wychwytu serotoniny i antagonista receptorów 5-HT2 | Trazodon, np. Trittico CR. | Trazodon jest wskazany w depresji, także przebiegającej z lękiem. Przeciwwskazany u osób pod wpływem alkoholu lub leków nasennych. |
| Bupropion, inhibitor wychwytu noradrenaliny i dopaminy | Bupropion, np. Wellbutrin XR. | Bupropion ma minimalny wpływ na serotoninę. Przeciwwskazany przy napadach drgawkowych oraz bulimii i jadłowstręcie. |
| Wortioksetyna, modulator receptorów serotoninowych | Wortioksetyna, np. Brintellix. | Wortioksetyna działa na kilka receptorów serotoninowych i przenośnik serotoniny. Najczęściej nudności, zwykle w pierwszych 2 tygodniach. |
Mechanizm: na co działa lek przeciwdepresyjny
Antydepresanty zmieniają przekazywanie sygnałów między neuronami. Chodzi o 3 przekaźniki: serotoninę, noradrenalinę i dopaminę.
SSRI blokują powrót serotoniny do neuronu. SNRI blokują powrót serotoniny i noradrenaliny. Bupropion blokuje powrót noradrenaliny i dopaminy. Mirtazapina blokuje receptory alfa-2 i przez to zwiększa przekaźnictwo noradrenaliny i serotoniny. Trazodon łączy hamowanie wychwytu serotoniny z blokadą receptorów 5-HT2. Wortioksetyna działa na kilka typów receptorów serotoninowych naraz.
Wspólne jest jedno: efekt narasta z czasem. Antydepresant to nie lek na jeden wieczór. To leczenie na miesiące.
Wskazania: depresja i co jeszcze
Każdy z 12 leków ma w ChPL wskazanie w depresji. Część ma też wskazania w zaburzeniach lękowych i innych. Zakres według ChPL produktów referencyjnych:
Inny produkt tej samej substancji może mieć inny zakres wskazań. Sprawdź ulotkę ze swojego opakowania.
- Wenlafaksyna: depresja i zapobieganie nawrotom, lęk uogólniony, fobia społeczna, lęk napadowy.
- Duloksetyna: depresja, lęk uogólniony, ból w obwodowej neuropatii cukrzycowej. Tylko u dorosłych.
- Mirtazapina: epizody dużej depresji u dorosłych.
- Trazodon: zaburzenia depresyjne o różnej przyczynie, w tym depresja z lękiem.
- Bupropion: epizody dużej depresji.
- Wortioksetyna: duże epizody depresyjne u dorosłych.
- SSRI: depresja, a zależnie od substancji także lęk napadowy, fobia społeczna, lęk uogólniony, ZO-K, PTSD i bulimia.
Po ilu tygodniach widać efekt
Leczenie depresji trwa co najmniej 6 miesięcy. Tak podają ChPL m.in. sertraliny, fluoksetyny, bupropionu i mirtazapiny. Przy escitalopramie i wortioksetynie 6 miesięcy liczy się od ustąpienia objawów.
W pierwszych tygodniach często są już działania niepożądane, a poprawy jeszcze nie ma. To typowy przebieg. Nie przerywaj leczenia z tego powodu. Zgłoś to lekarzowi prowadzącemu.
- Escitalopram i citalopram: działanie przeciwdepresyjne zwykle po 2-4 tygodniach.
- Duloksetyna: odpowiedź zwykle po 2-4 tygodniach.
- Mirtazapina: efekt zaczyna być widoczny po 1-2 tygodniach, pozytywna reakcja po 2-4 tygodniach.
- Trazodon: ChPL podaje, że działanie ujawnia się po około tygodniu.
- Bupropion: pełne działanie może wystąpić dopiero po kilku tygodniach.
- Fluoksetyna, paroksetyna, fluwoksamina: lekarz ocenia leczenie po 3-4 tygodniach.
Ostrzeżenie dla wszystkich: myśli samobójcze na starcie
ChPL leków przeciwdepresyjnych zawierają to samo ostrzeżenie. W pierwszych tygodniach leczenia i po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą się przejściowo nasilić. Najwyraźniej dotyczy to osób poniżej 25 lat.
Co robisz: mówisz bliskim, że zaczynasz leczenie, i prosisz, by zwracali uwagę na zmiany. Przy nowych myślach samobójczych, nasilonym niepokoju albo pobudzeniu kontaktujesz się z lekarzem od razu. Przy zagrożeniu życia dzwonisz pod 112.
Działania niepożądane: kto ma co najczęściej
Każda grupa ma inny profil. Dane z ChPL, część 4.8. Bardzo często oznacza więcej niż 1 osobę na 10.
Wspólne dla SSRI i SNRI: zaburzenia seksualne. ChPL opisują przypadki, w których utrzymywały się po zakończeniu leczenia.
Zespół serotoninowy to stan pilny: pobudzenie, splątanie, pocenie się, drżenie, szybkie bicie serca. Ryzyko rośnie przy łączeniu leków działających na serotoninę.
- SSRI: nudności, ból głowy, bezsenność lub senność. Przy sertralinie ból głowy 21% i bezsenność 19%.
- Wenlafaksyna: bardzo często nudności, suchość w ustach, ból głowy, pocenie się, także w nocy.
- Duloksetyna: najczęściej nudności, ból głowy, suchość w ustach, senność, zawroty głowy. Zwykle krótko po starcie, potem słabną.
- Mirtazapina: u ponad 5% osób senność, uspokojenie, suchość w ustach, wzrost masy ciała i apetytu, zawroty głowy, zmęczenie. ChPL opisuje też ciężkie reakcje skórne, które mogą zagrażać życiu.
- Bupropion: bardzo często bezsenność, ból głowy, suchość w ustach, nudności i wymioty.
- Wortioksetyna: bardzo często nudności, zwykle łagodne.
Przeciwwskazania i połączenia, których się nie stosuje
Każdy nowy lek, także od innego lekarza, zgłoś przed włączeniem. Zobacz jak zgłosić nowy lek przy stałym leczeniu.
- Inhibitory MAO: przeciwwskazane razem z SSRI, mirtazapiną, bupropionem i wortioksetyną. Przy mirtazapinie i trazodonie ChPL mówi też o odstępie około 2 tygodni od odstawienia inhibitora MAO.
- Citalopram z lekami wydłużającymi odstęp QT: przeciwwskazane. Escitalopram przy rozpoznanym wydłużeniu QT: przeciwwskazany.
- Hydroksyzyna z citalopramem albo escitalopramem: połączenie przeciwwskazane.
- Escitalopram z moklobemidem: przeciwwskazane, ryzyko zespołu serotoninowego.
- Bupropion: przeciwwskazany razem z innym lekiem zawierającym bupropion, przy napadach drgawkowych, guzach ośrodkowego układu nerwowego, ciężkiej marskości wątroby.
- Trazodon: przeciwwskazany w ostrym zawale serca.
Masa ciała i sen: różnice między grupami
Mirtazapina: wzrost masy ciała i apetytu jest wśród najczęstszych działań. To samo dotyczy senności i uspokojenia.
Bupropion: często utrata apetytu, niezbyt często spadek masy ciała. Bardzo często bezsenność.
SSRI: ChPL opisują zmiany apetytu i wagi w obu kierunkach. Część osób śpi gorzej, część jest senna.
Te różnice to jeden z powodów, dla których lekarz dobiera lek indywidualnie. Zmiana wagi albo snu w trakcie leczenia to informacja dla lekarza, nie powód do samodzielnej zmiany leku.
Jak lekarz wybiera antydepresant
Ranking leków nie istnieje. ChPL żadnego leku nie wskazuje jako lepszego od innych. Wybór zależy od kilku czynników:
Pierwszy wybór należy do psychiatry na wizycie. Zmiana leku też.
- Rozpoznanie i wskazania w ChPL. Przykład: duloksetyna ma wskazanie w lęku uogólnionym i w bólu przy neuropatii cukrzycowej.
- Wiek. U dzieci 8-18 lat fluoksetyna ma jedno wskazanie: epizod dużej depresji bez odpowiedzi na psychoterapię.
- Inne choroby. Bupropion jest przeciwwskazany przy napadach drgawkowych, także w przeszłości, oraz przy bulimii i jadłowstręcie psychicznym. Citalopram i escitalopram mają ograniczenia przy wydłużonym odstępie QT.
- Inne leki. Inhibitory MAO, leki wydłużające odstęp QT, hydroksyzyna.
- Profil działań niepożądanych. Senność i wzrost apetytu przy mirtazapinie. Bezsenność przy bupropionie.
- Ciąża i plany ciąży.
- Wcześniejsza odpowiedź na leczenie. Lek, który działał, ma przewagę informacyjną.
Ciąża i poród
ChPL SSRI podają: stosowanie w późnej ciąży może zwiększać ryzyko przetrwałego nadciśnienia płucnego noworodka. Około 5 przypadków na 1 000 ciąż wobec 1-2 na 1 000 w populacji ogólnej.
Leki z grup SSRI i SNRI w miesiącu przed porodem zwiększają ryzyko krwotoku poporodowego, mniej niż dwukrotnie. Noworodek matki leczonej w III trymestrze wymaga obserwacji.
Nie odstawiaj leku nagle po teście ciążowym. Powiedz lekarzowi o ciąży albo jej planach. On waży ryzyko leczenia i ryzyko nieleczonej depresji.
Odstawienie: stopniowo i z lekarzem
Antydepresantu nie odstawia się nagle. Objawy po odstawieniu są częste. Przy escitalopramie zdarzenia po przerwaniu leczenia dotyczyły około 25% osób wobec 15% na placebo. Przy sertralinie 23% osób, które odstawiły lek, wobec 12% osób, które dalej go brały.
Plan odstawienia ustala lekarz. Przerwa z powodu braku leku albo recepty też grozi objawami. Zobacz co robić przy przerwie w leczeniu.
- typowe objawy: zawroty głowy, zaburzenia czucia z wrażeniem porażenia prądem, bezsenność, intensywne sny, lęk, drażliwość, nudności, drżenie, pocenie się, ból głowy;
- czas: zwykle ustępują w ciągu 2 tygodni, u części osób trwają 2-3 miesiące lub dłużej;
- zalecenie ChPL dla SSRI i wenlafaksyny: zmniejszanie dawki przez co najmniej 1-2 tygodnie;
- zalecenie ChPL dla duloksetyny: okres nie krótszy niż 2 tygodnie;
- wortioksetyna: w badaniach nie było istotnej różnicy w objawach odstawienia wobec placebo, ale po wprowadzeniu leku do obrotu takie objawy zgłaszano; mogą wystąpić w pierwszym tygodniu po odstawieniu.
Alkohol i prowadzenie auta
Trazodon: ChPL przeciwwskazuje go u osób pod wpływem alkoholu lub leków nasennych. Bupropion: przeciwwskazany przy nagłym odstawianiu alkoholu lub benzodiazepin. Sertralina: ChPL nie zaleca picia alkoholu w trakcie leczenia.
Prowadzenie pojazdów: ChPL ostrzegają, że leki działające na psychikę mogą osłabiać uwagę. Na starcie leczenia i po zmianie dawki sprawdź, jak reagujesz, zanim usiądziesz za kierownicą. Mirtazapina często daje senność. Trazodon działa uspokajająco, a senność pojawia się zwykle w pierwszych dniach leczenia.
Recepta na kontynuację antydepresantu
Każdy antydepresant z tej strony ma kategorię Rp. Żaden nie jest substancją psychotropową w rozumieniu wykazu. Nie dotyczy ich 30-dniowy termin dla psychotropów ani limit 90 dni.
Termin realizacji e-recepty nie może przekroczyć 365 dni. Odrębne terminy dotyczą antybiotyków (7 dni) oraz środków odurzających i substancji psychotropowych (30 dni).
Receptę na kontynuację lekarz może wystawić bez badania, jeśli uzasadnia to stan zdrowia opisany w dokumentacji. Podstawa: art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty.
U nas: formularz z wywiadem, dokumentacja leczenia, ocena lekarza, pytania na czacie. Zakres to kontynuacja leczenia już prowadzonego. Rozpoznanie i pierwszy dobór antydepresantu to wizyta u psychiatry. Lekarz może odmówić. Jeżeli lekarz odmówi, opłata nie podlega zwrotowi, bo dotyczy oceny wniosku. Więcej: kontynuacja leczenia psychiatrycznego krok po kroku, wniosek o e-receptę psychiatryczną.
Przygotuj: nazwę leku i moc, datę ostatniej wizyty, kartę informacyjną lub zaświadczenie z rozpoznaniem, listę innych leków.
Substancje z tej grupy
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Asertin 50 (sertralina, URPL)
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Escitil (escitalopram, URPL)
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Bioxetin (fluoksetyna, URPL)
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Efectin ER 75 (wenlafaksyna, URPL)
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dulsevia (duloksetyna, URPL)
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Mirtor (mirtazapina, URPL)
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Trittico CR (trazodon, URPL)
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Wellbutrin XR (bupropion, URPL)
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Brintellix (wortioksetyna, EMA)
- Ustawa z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne (Dz.U. 2026 poz. 612)
- Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. 2026 poz. 37)
E-recepta psychiatryczna - 250,00 zł
O recepcie rozstrzyga lekarz po przeczytaniu zgłoszenia. Płacisz na końcu formularza za ocenę wniosku; przy odmowie kwota nie podlega zwrotowi.
Krótkie odpowiedzi
Który lek przeciwdepresyjny działa najmocniej?
Takiego leku nie ma. ChPL nie ustalają rankingu skuteczności. Lek dobiera się do rozpoznania, wieku, innych chorób, przyjmowanych leków i profilu działań niepożądanych. Ten sam lek u jednej osoby działa, u innej nie. Gdy obecne leczenie nie pomaga po kilku tygodniach, decyzję o zmianie podejmuje lekarz, a nie forum internetowe.
Czy od antydepresantu się uzależnisz?
Uzależnienie nie jest typowym działaniem tych leków, ale ChPL sertraliny wymienia uzależnienie od leku jako rzadkie działanie niepożądane. ChPL paroksetyny mówi wprost, że same objawy odstawienia nie oznaczają uzależnienia. Objawy po odstawieniu są jednak częste, zwłaszcza przy nagłym przerwaniu: zawroty głowy, wrażenie porażenia prądem, bezsenność, lęk. Dlatego lek odstawia się stopniowo, według planu lekarza, a nie z dnia na dzień.
Czy antydepresant to psychotrop?
Potocznie tak się mówi, bo lek działa na psychikę. W rozumieniu prawa nie. Żadna z 12 substancji z tej strony nie jest na wykazie substancji psychotropowych. Wszystkie mają kategorię Rp. Psychotropami w sensie prawnym są np. benzodiazepiny i metylofenidat. Dla nich obowiązują ostrzejsze zasady recepty.
Ile trzeba czekać na efekt antydepresantu?
Zwykle 2-4 tygodnie. Tak podają ChPL escitalopramu, citalopramu i duloksetyny. Przy mirtazapinie pierwsze efekty bywają po 1-2 tygodniach, przy trazodonie po około tygodniu. Działania niepożądane pojawiają się wcześniej niż poprawa. Brak efektu po kilku dniach nie jest powodem do odstawienia leku.
Jakie substancje lekarz może przepisać na depresję?
Najliczniejsze są grupy SSRI i SNRI: sertralina, escitalopram, citalopram, fluoksetyna, paroksetyna, fluwoksamina, wenlafaksyna, duloksetyna. Poza nimi mirtazapina, trazodon, bupropion i wortioksetyna. Starsze grupy to leki trójpierścieniowe i inhibitory MAO. Konkretną substancję dobiera psychiatra po rozpoznaniu, a zmianę prowadzi lekarz prowadzący.
Co to są antydepresanty i jak działają?
To leki, które zmieniają przekazywanie sygnałów między neuronami. Działają na serotoninę, noradrenalinę albo dopaminę, zależnie od grupy. Przykład: SSRI hamują powrót serotoniny do neuronu. Efekt narasta przez tygodnie, dlatego lek bierze się codziennie, a nie doraźnie. Stosuje się je w depresji i w zaburzeniach lękowych.
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje rozmowy z lekarzem. Dawki, wybór preparatu i decyzja o leczeniu należą do lekarza, który zna twoją sytuację. Przy zagrożeniu życia dzwoń pod 112 albo 999.
Każdy tekst powstaje według tych samych zasad. Poznaj nasze wytyczne redakcyjne.