Leki SSRI: 6 substancji, jeden mechanizm, różne wskazania
Redakcja receptadirect · recenzja medyczna: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn), PWZ 3211301 · Publikacja: 2026-10-19
SSRI to selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny. Tu opisujemy 6 substancji z tej grupy stosowanych w psychiatrii: sertralinę, escitalopram, citalopram, fluoksetynę, paroksetynę i fluwoksaminę. Stosuje się je w depresji, zaburzeniach lękowych i zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym. Najczęstsze działania niepożądane, takie jak nudności, zwykle słabną po pierwszych 1-2 tygodniach.
6 substancji z grupy SSRI w tabeli
Każda z 6 substancji ma kategorię Rp. Żadna nie jest na wykazie substancji psychotropowych. Wskazania w tabeli pochodzą z ChPL produktów wymienionych w źródłach. Inny produkt tej samej substancji może mieć inny zakres.
- Osobne strony: sertralina krok po kroku, karta escitalopramu, fluoksetyna w szczegółach.
| Substancja | Wskazania według ChPL | Przykładowe nazwy handlowe |
|---|---|---|
| Sertralina | Sertralina: duża depresja i zapobieganie nawrotom, lęk napadowy, ZO-K u dorosłych i dzieci 6-17 lat, lęk społeczny, PTSD. | Sertralina to np. Zoloft, Asertin, Setaloft, Stimuloton. |
| Escitalopram | Escitalopram: duża depresja, lęk paniczny, fobia społeczna, lęk uogólniony, ZO-K. | Escitalopram to np. Lexapro, Escitil, Depralin, Elicea. |
| Citalopram | Citalopram: zaburzenia depresyjne, lęk napadowy z agorafobią lub bez niej. | Citalopram to np. Cipramil, Citabax, Aurex. |
| Fluoksetyna | Fluoksetyna: u dorosłych duża depresja, ZO-K, bulimia jako uzupełnienie psychoterapii; u dzieci od 8 lat wyłącznie epizod dużej depresji. | Fluoksetyna to np. Bioxetin, Seronil, Andepin. |
| Paroksetyna | Paroksetyna: ciężki epizod depresji, ZO-K, lęk napadowy, fobia społeczna, lęk uogólniony, PTSD. | Paroksetyna to np. Seroxat, Rexetin, Paxtin. |
| Fluwoksamina | Fluwoksamina: duże zaburzenia depresyjne, ZO-K. | Fluwoksamina ma w obrocie jedną nazwę: Fevarin. |
Co SSRI robi z serotoniną
Serotonina przenosi sygnał między neuronami. Po przekazaniu sygnału neuron wciąga ją z powrotem. To wychwyt zwrotny.
SSRI hamuje ten wychwyt. Serotonina zostaje dłużej w szczelinie między neuronami. Słowo selektywny oznacza, że celem jest przenośnik serotoniny. Tak opisuje mechanizm ChPL paroksetyny i fluwoksaminy.
Lek nie działa od pierwszej tabletki. Poprawa wymaga tygodni regularnego przyjmowania. Dlatego SSRI nie stosuje się doraźnie, na gorszy dzień. To lek do brania codziennie, przez miesiące.
Do czego lekarz stosuje SSRI
Wskazania w ChPL tworzą 7 obszarów. Nie każda substancja ma każdy z nich.
Dzieci i młodzież: ChPL sertraliny dopuszcza ją w ZO-K od 6 do 17 lat. ChPL fluoksetyny dopuszcza ją od 8 lat wyłącznie w epizodzie dużej depresji. Decyzja o leczeniu dziecka należy do psychiatry.
- Depresja: wszystkie 6 substancji. Sertralina ma też zapisane zapobieganie nawrotom.
- Lęk napadowy, z agorafobią lub bez niej: sertralina, escitalopram, citalopram, paroksetyna.
- Fobia społeczna, czyli lęk społeczny: sertralina, escitalopram, paroksetyna.
- Lęk uogólniony: escitalopram, paroksetyna.
- ZO-K, czyli zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne: sertralina, escitalopram, fluoksetyna, paroksetyna, fluwoksamina.
- PTSD: sertralina, paroksetyna. Dodatkowo bulimia jako uzupełnienie psychoterapii: fluoksetyna.
Czym różnią się substancje w praktyce
Różnice nie wyłaniają zwycięzcy. Lekarz dobiera substancję do rozpoznania, wieku, innych chorób i leków oraz do tego, jak działały wcześniejsze próby leczenia.
- Postać: escitalopram ma tabletki powlekane, tabletki rozpadające się w ustach i krople. Sertralina ma tabletki 25 mg, 50 mg, 100 mg i 150 mg. Fluoksetyna ma kapsułki i tabletki. Fluwoksamina ma tabletki 50 mg i 100 mg.
- Serce: citalopram i escitalopram mają w ChPL przeciwwskazania związane z odstępem QT w EKG.
- Czas w organizmie: fluoksetyna zostaje w organizmie przez kilka tygodni po odstawieniu.
- Zakres wskazań: paroksetyna ma 6 obszarów, sertralina i escitalopram po 5, fluwoksamina 2.
Ile tygodni do poprawy i ile miesięcy leczenia
Brak poprawy po 2 tygodniach nie oznacza, że lek nie działa. Oceń to z lekarzem, nie sam.
Co robisz w tym czasie: bierzesz lek codziennie o stałej porze. Notujesz, co się zmienia: sen, apetyt, nastrój, działania niepożądane. Nie zmieniasz dawki sam. Gdy działania niepożądane są trudne do zniesienia, kontaktujesz się z lekarzem, zamiast robić przerwę.
Poprawa nie oznacza końca leczenia. Wcześniejsze przerwanie zwiększa ryzyko nawrotu. Dlatego ChPL podają minimalny czas leczenia liczony w miesiącach, a nie w tygodniach.
- Początek działania przeciwdepresyjnego: zwykle po 2-4 tygodniach. Tak podają ChPL escitalopramu i citalopramu.
- Ocena skuteczności przez lekarza: po 3-4 tygodniach od startu. Tak podają ChPL fluoksetyny, paroksetyny i fluwoksaminy.
- Leczenie depresji: co najmniej 6 miesięcy. Przy escitalopramie liczone od ustąpienia objawów.
- Fobia społeczna przy escitalopramie: ChPL zaleca 12 tygodni leczenia dla trwałej poprawy.
Skutki uboczne SSRI: liczby z ChPL
Większość działań niepożądanych pojawia się na starcie. ChPL escitalopramu i citalopramu wskazują pierwsze 1-2 tygodnie. Potem zwykle słabną.
Częstość: bardzo często to więcej niż 1 osoba na 10. Często to od 1 na 100 do 1 na 10.
- Sertralina: najczęściej nudności. Ból głowy 21%, bezsenność 19%, senność 13%, zawroty głowy 11%. W lęku społecznym niezdolność do ejakulacji u 14% mężczyzn wobec 0% na placebo.
- Escitalopram: bardzo często nudności i ból głowy.
- Citalopram: bardzo często senność, bezsenność, ból głowy, drżenie, suchość w ustach, nudności, zaparcia.
- Fluoksetyna: najczęściej ból głowy, nudności, bezsenność, zmęczenie, biegunka.
- Paroksetyna: w najwyższej kategorii częstości nudności i zaburzenia seksualne.
- Fluwoksamina: najczęściej nudności, czasem wymioty. Zwykle słabną w ciągu pierwszych 2 tygodni.
Działania wspólne dla całej grupy
Masz któryś z tych objawów? Zgłoś go lekarzowi. Nie zmieniaj leczenia samodzielnie.
Pilnie: zespół serotoninowy. Objawy to m.in. pobudzenie, splątanie, pocenie się, omamy, wzmożone odruchy, drgawki mięśni, dreszcze, szybkie bicie serca, drżenie. Ryzyko rośnie przy łączeniu leków działających na serotoninę. Przy takich objawach szukasz pomocy od razu, a przy zagrożeniu życia dzwonisz pod 112.
- Zaburzenia seksualne: spadek libido, problemy z wytryskiem i orgazmem. ChPL opisują przypadki, w których objawy trwały po zakończeniu leczenia.
- Krwawienia: wybroczyny, krwawienia z przewodu pokarmowego i ginekologiczne.
- Hiponatremia, czyli niski sód we krwi: głównie u osób starszych.
- Cukrzyca: SSRI mogą zmieniać kontrolę stężenia glukozy we krwi.
- Złamania kości: badania u osób od 50 lat wskazują większe ryzyko.
- Akatyzja, czyli przymus ruchu i niepokój: zwykle w pierwszych tygodniach.
Ciąża i karmienie piersią przy SSRI
ChPL sertraliny: stosowania w ciąży nie zaleca się, chyba że stan kobiety go uzasadnia, a korzyść przeważa nad ryzykiem. Zebrane dane nie wskazują, by sertralina wywoływała wady wrodzone. ChPL escitalopramu: nie należy stosować w ciąży, chyba że jest to bezwzględnie konieczne.
Późna ciąża: SSRI mogą zwiększać ryzyko przetrwałego nadciśnienia płucnego noworodka. Liczby z ChPL: około 5 przypadków na 1 000 ciąż wobec 1-2 na 1 000 w populacji ogólnej. Noworodek matki leczonej w III trymestrze wymaga obserwacji. Ryzyko krwotoku poporodowego po SSRI w miesiącu przed porodem jest zwiększone, mniej niż dwukrotnie.
Karmienie piersią: ChPL escitalopramu nie zaleca karmienia w trakcie leczenia.
W ciąży nie odstawiaj leku nagle. Planujesz ciążę albo w niej jesteś? Powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu.
Jazda autem przy SSRI
ChPL ocenia wpływ różnie. Citalopram: niewielki lub umiarkowany. Fluoksetyna i fluwoksamina: brak lub nieistotny. Sertralina, escitalopram i paroksetyna w badaniach nie pogarszały sprawności psychomotorycznej.
Wszystkie charakterystyki ostrzegają jednak przed ryzykiem. Na początku leczenia może pojawić się senność albo kłopot z koncentracją. Nie prowadź, dopóki nie wiesz, jak reagujesz na lek.
Ostrzeżenie z punktu 4.4: pierwsze tygodnie i zmiana dawki
W pierwszych tygodniach leczenia i po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą się przejściowo nasilić. Ryzyko jest najwyższe u osób poniżej 25 lat. Tak mówią ChPL leków przeciwdepresyjnych.
Co robisz: obserwujesz siebie, a bliscy obserwują ciebie. Przy nowych myślach samobójczych, nasilonym lęku albo pobudzeniu kontaktujesz się z lekarzem od razu. Przy zagrożeniu życia dzwonisz pod 112.
Fluoksetyna u dzieci i młodzieży 8-18 lat ma jedno wskazanie: epizod dużej depresji o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego, bez odpowiedzi na psychoterapię. W innych wskazaniach ChPL nie dopuszcza jej w tej grupie wiekowej.
Połączenia zakazane i ryzyko serca
Każdy nowy lek i suplement, także ziołowy, zgłoś lekarzowi przed włączeniem. Więcej: nowy lek przy stałej terapii.
Alkohol: ChPL sertraliny mówi wprost, że nie zaleca się picia alkoholu w trakcie leczenia.
- SSRI z nieselektywnymi, nieodwracalnymi inhibitorami MAO: przeciwwskazane. Ryzyko zespołu serotoninowego.
- Escitalopram z moklobemidem lub linezolidem: przeciwwskazane.
- Citalopram z lekami wydłużającymi odstęp QT: przeciwwskazane.
- Escitalopram przy rozpoznanym wydłużeniu QT lub wrodzonym zespole długiego QT: przeciwwskazany.
- Hydroksyzyna z citalopramem albo escitalopramem: połączenie przeciwwskazane. ChPL hydroksyzyny przeciwwskazuje ją u każdego, kto bierze lek wydłużający odstęp QT.
Odstawiasz SSRI: objawy, czas trwania, tempo
Objawy po odstawieniu są częste, zwłaszcza po nagłym przerwaniu. Liczby z ChPL: przy escitalopramie około 25% osób wobec 15% na placebo. Przy sertralinie 23% osób, które odstawiły lek, wobec 12% osób, które dalej go brały.
Zwykle objawy mijają w ciągu 2 tygodni. U części osób trwają 2-3 miesiące lub dłużej. Ryzyko zależy od czasu leczenia, dawki i tempa zmniejszania dawki.
ChPL zaleca odstawianie stopniowe, rozłożone na co najmniej 1-2 tygodnie. Plan ustala lekarz. Przerwa z braku leku też się liczy: co zrobić przy przerwie w przyjmowaniu.
- zawroty głowy;
- zaburzenia czucia, w tym wrażenie porażenia prądem;
- bezsenność i intensywne sny;
- pobudzenie lub lęk, drażliwość, chwiejność emocjonalna;
- nudności, wymioty, biegunka;
- drżenie, pocenie się, ból głowy, kołatanie serca, zaburzenia widzenia.
SSRI na tle innych antydepresantów
SNRI, czyli wenlafaksyna i duloksetyna, hamują wychwyt zwrotny dwóch przekaźników: serotoniny i noradrenaliny. SSRI działa głównie na serotoninę. Wspólne są: czas do efektu, ostrzeżenie z punktu 4.4, objawy po odstawieniu i zaburzenia seksualne.
Pełną mapę grup opisujemy na stronie antydepresanty: grupy i różnice.
Recepta na SSRI przy leczeniu, które już trwa
SSRI mają kategorię Rp. Nie są substancjami psychotropowymi w rozumieniu wykazu. Nie obejmuje ich ani 30-dniowy termin dla psychotropów, ani limit 90 dni.
Termin realizacji e-recepty nie może przekroczyć 365 dni. Odrębne terminy dotyczą antybiotyków (7 dni) oraz środków odurzających i substancji psychotropowych (30 dni). Ile leku obejmuje recepta, opisujemy w tekście o ilości leku na recepcie.
Receptę na kontynuację lekarz może wystawić bez badania, jeśli uzasadnia to stan zdrowia odzwierciedlony w dokumentacji. To art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Bez dokumentacji leczenia nie ma podstawy do takiej recepty.
U nas: formularz z wywiadem, dokumentacja dotychczasowego leczenia, ocena lekarza, pytania na czacie. Przedłużamy leczenie już prowadzone. Rozpoznanie i pierwszy wybór SSRI to wizyta u psychiatry. Lekarz może odmówić. Jeżeli lekarz odmówi, opłata nie podlega zwrotowi, bo dotyczy oceny wniosku. Szczegóły: jak wygląda kontynuacja leczenia psychiatrycznego.
Przygotuj: nazwę leku i moc, datę ostatniej wizyty, dokumentację z rozpoznaniem, listę innych przyjmowanych leków.
Substancje z tej grupy
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Asertin 50 (sertralina, URPL)
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Escitil (escitalopram, URPL)
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Citabax 10 (citalopram, URPL)
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Bioxetin (fluoksetyna, URPL)
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Rexetin (paroksetyna, URPL)
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Fevarin (fluwoksamina, URPL)
- Ustawa z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne (Dz.U. 2026 poz. 612)
- Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. 2026 poz. 37)
E-recepta psychiatryczna - 250,00 zł
O recepcie rozstrzyga lekarz po przeczytaniu zgłoszenia. Płacisz na końcu formularza za ocenę wniosku; przy odmowie kwota nie podlega zwrotowi.
Krótkie odpowiedzi
Po którym SSRI przybiera się na wadze najmniej?
ChPL nie dają takiego rankingu. Charakterystyki SSRI opisują zmiany wagi w obu kierunkach: spadek i wzrost apetytu oraz masy ciała. Na wagę wpływa też sama depresja, która zmienia apetyt. Przybierasz albo tracisz na wadze w trakcie leczenia? Powiedz o tym lekarzowi. Zmianę leku rozważa on po ocenie całego leczenia, nie po jednym objawie.
SSRI czy SNRI: na czym polega różnica?
Na liczbie przekaźników. SSRI hamuje wychwyt zwrotny serotoniny. SNRI, czyli wenlafaksyna i duloksetyna, hamuje wychwyt serotoniny i noradrenaliny. Obie grupy mają wspólne ostrzeżenie o myślach samobójczych na początku leczenia, objawy po odstawieniu i ryzyko zaburzeń seksualnych. Którą grupę wybrać, decyduje lekarz na podstawie rozpoznania i historii leczenia.
SSRI a uzależnienie: co mówią charakterystyki?
Uzależnienie nie jest typową cechą SSRI, ale ChPL sertraliny wymienia uzależnienie od leku jako rzadkie działanie niepożądane. ChPL paroksetyny mówi wprost: objawy odstawienia nie oznaczają, że lek uzależnia. ChPL fluwoksaminy podaje, że dane nie wskazują na uzależnienie. Objawy po odstawieniu są jednak częste, zwłaszcza po nagłym przerwaniu. Dlatego lek odstawia się stopniowo, według planu lekarza. SSRI nie są też psychotropami w rozumieniu prawa.
Czy przy SSRI można pić alkohol?
ChPL sertraliny mówi: nie zaleca się picia alkoholu podczas leczenia. Alkohol pogarsza też przebieg depresji i lęku. Przypadki śmiertelnego przedawkowania sertraliny dotyczyły głównie osób, które przyjęły jednocześnie inne leki lub alkohol. Jeśli pijesz regularnie, powiedz o tym lekarzowi. To wpływa na wybór i bezpieczeństwo leczenia.
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje rozmowy z lekarzem. Dawki, wybór preparatu i decyzja o leczeniu należą do lekarza, który zna twoją sytuację. Przy zagrożeniu życia dzwoń pod 112 albo 999.
Każdy tekst powstaje według tych samych zasad. Poznaj nasze wytyczne redakcyjne.