Nerwica lękowa bez owijania: objawy, przyczyny, leczenie
Nerwica lękowa to potoczna nazwa grupy zaburzeń lękowych. Należą do niej m.in. lęk uogólniony, napady paniki i dolegliwości z ciała bez przyczyny w narządach. Leczy się ją psychoterapią, głównie poznawczo-behawioralną, i lekami, najczęściej z grupy SSRI.
Co to jest nerwica: słowo potoczne, nie rozpoznanie
„Nerwica” to słowo z rozmów i dawnych kart, nie z aktualnej klasyfikacji. ICD-10 zbierała te stany w grupie F40-F48: zaburzenia nerwicowe, związane ze stresem i pod postacią somatyczną. ICD-11 i DSM-5 tego słowa już nie używają.
Czy to choroba psychiczna? W sensie klasyfikacji tak: to zaburzenie psychiczne. Nie jest to psychoza.
Pod jednym słowem kryje się kilka rozpoznań:
Uogólnione zaburzenie lękowe: zamartwianie się i napięcie przez większość dni.
Lęk paniczny: nawracające, nagłe napady silnego lęku z objawami z ciała.
Fobie, w tym fobia społeczna: lęk przed konkretną sytuacją i jej unikanie.
Zaburzenia pod postacią somatyczną: dolegliwości z ciała, dla których badania nie znajdują przyczyny w narządach.
Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne: natrętne myśli i czynności. Dziś to osobna kategoria, ale potocznie też trafia pod „nerwicę”.
Jak objawia się nerwica: ciało, myśli, zachowanie
Lęk sam w sobie to nie choroba. Staje się problemem, gdy jest za duży do sytuacji, trwa tygodniami i przeszkadza w pracy, w domu, w relacjach.
Objawy dzielą się na 3 grupy. Zwykle masz coś z każdej.
Ciało: kołatanie serca, duszność, ucisk w klatce, drżenie, pocenie, zawroty głowy, biegunka, bóle brzucha, napięte mięśnie, kłopoty ze snem.
Myśli: ciągłe zamartwianie się, czarne scenariusze, kłopot ze skupieniem, drażliwość, poczucie, że zaraz stanie się coś złego.
Zachowanie: unikanie miejsc i sytuacji, ciągłe sprawdzanie, szukanie zapewnień u bliskich, wizyty u kolejnych specjalistów.
Nerwica wegetatywna, napad paniki, poranny lęk
„Nerwica wegetatywna” to potoczne określenie stanu, w którym przeważają objawy z układu autonomicznego: serce, oddech, jelita, pocenie. Zanim padnie takie rozpoznanie, lekarz wyklucza przyczyny w narządach.
Napad paniki narasta w ciągu kilku minut. Towarzyszy mu strach przed śmiercią, utratą kontroli albo zawałem. Po napadzie często zostaje lęk przed kolejnym.
Część osób zgłasza najsilniejszy lęk rano, zaraz po przebudzeniu. Zapisuj, kiedy objawy rosną i co je poprzedza. Lekarzowi to pomoże.
Skąd się bierze nerwica lękowa
Jednej przyczyny nie ma. Składa się na nią kilka czynników naraz:
Geny i rodzina: zaburzenia lękowe u bliskich krewnych zwiększają ryzyko, ale go nie przesądzają.
Przewlekły stres: praca, długi, opieka nad chorym, rozstanie.
Trudne doświadczenia: przemoc, utrata, wypadek, zwłaszcza w dzieciństwie.
Cechy osobowości: skłonność do zamartwiania się, perfekcjonizm, czujność na zagrożenie.
Substancje: alkohol, kofeina, nikotyna, narkotyki, a także odstawianie niektórych leków.
Choroby ciała: m.in. nadczynność tarczycy i zaburzenia rytmu serca mogą dawać objawy podobne do lęku.
Błędne koło lęku
Lęk sam się nakręca. Objaw z ciała, np. szybkie bicie serca, budzi strach. Strach nasila objaw. Potem unikasz miejsca, w którym to się stało, i lęk rośnie przy następnej próbie.
Na przerwaniu tego koła opiera się praca w terapii poznawczo-behawioralnej.
Diagnoza: do kogo iść i co cię czeka
Pierwszy krok: lekarz rodzinny albo psychiatra. Do psychiatry w ramach NFZ nie potrzebujesz skierowania.
Lekarz zbiera wywiad: od kiedy, jak często, w jakich sytuacjach. Pyta o alkohol, leki, kofeinę i choroby. Może zlecić badania, np. hormony tarczycy albo EKG, żeby wykluczyć przyczynę w ciele.
Przygotuj się do wizyty: lista objawów, od kiedy trwają, co je nasila, jakie leki i suplementy bierzesz, ile pijesz kawy i alkoholu. Zabierz wyniki badań z ostatnich miesięcy.
Czas trwania objawów ma znaczenie. Przy lęku uogólnionym DSM-5 wymaga objawów przez co najmniej 6 miesięcy, przez większość dni. ICD-10 też stawia próg 6 miesięcy. ICD-11 mówi o co najmniej kilku miesiącach i sztywnego progu nie ma.
Psycholog i psychoterapeuta pomagają w ocenie i w leczeniu. Recept nie wystawiają. Leki przepisuje lekarz.
Rozpoznanie stawia się na wizycie. Formularz online go nie zastąpi.
Psychoterapia: od czego zaczyna się leczenie
Psychoterapia to podstawa. Najwięcej danych ma terapia poznawczo-behawioralna, w skrócie CBT.
CBT uczy rozpoznawać myśli, które nakręcają lęk, i krok po kroku wracać do sytuacji, których unikasz. To praca z terapeutą i zadania między sesjami.
Gdzie jej szukać: w NFZ, m.in. w poradniach zdrowia psychicznego, albo prywatnie. Na NFZ bywa kolejka. Pytaj o terapeutę pracującego w nurcie poznawczo-behawioralnym.
Przy łagodnych objawach psychoterapia bywa wystarczająca. Przy cięższych lekarz dokłada leki. Jedno nie wyklucza drugiego.
Pomagają też: regularny sen, ruch, mniej kofeiny i alkoholu. To dodatek do leczenia, nie zamiennik.
Jak opanować lęk w trakcie napadu? Wolny oddech z dłuższym wydechem. Nazwanie tego, co się dzieje: to napad lęku i minie. Jeśli to bezpieczne, nie uciekaj od razu z sytuacji. Te techniki ćwiczy się z terapeutą.
Leki na nerwicę lękową: dane z ChPL
Wybór leku należy do lekarza. Poniżej 3 substancje, które często pojawiają się w leczeniu lęku, z danymi z ich charakterystyk (ChPL). Wszystkie są na receptę Rp.
Escitalopram (np. Escitil, Lexapro, Depralin) - Grupa, kategoria: Escitalopram to lek z grupy SSRI, na receptę Rp. - Wskazania z ChPL związane z lękiem: Escitalopram ma w ChPL: uogólnione zaburzenie lękowe, lęk paniczny, fobię społeczną, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne i epizody dużej depresji. - Czas działania i uwagi: Escitalopram: poprawa zwykle po 2-4 tygodniach; w lęku panicznym pełny efekt po około 3 miesiącach.
Opipramol (Pramolan, Apropol, Sympramol) - Grupa, kategoria: Opipramol to lek o budowie trójpierścieniowej, na receptę Rp. - Wskazania z ChPL związane z lękiem: Opipramol ma w ChPL: zaburzenia lękowe uogólnione i zaburzenia pod postacią somatyczną. - Czas działania i uwagi: Opipramol bierze się systematycznie co najmniej 2 tygodnie; średni czas leczenia według ChPL to 1-2 miesiące.
Hydroksyzyna (np. Atarax) - Grupa, kategoria: Hydroksyzyna to lek przeciwhistaminowy, na receptę Rp. - Wskazania z ChPL związane z lękiem: Hydroksyzyna ma w ChPL: objawowe leczenie lęku u dorosłych. - Czas działania i uwagi: Hydroksyzyna uspokaja i usypia; jest przeciwwskazana przy wydłużonym odstępie QT i jego czynnikach ryzyka, w ciąży i przy karmieniu piersią.
Na co uważać przy lekach na lęk
Escitalopram i inne SSRI to leczenie na miesiące. Przy depresji ChPL escitalopramu zaleca kontynuację przez co najmniej 6 miesięcy po ustąpieniu objawów. W lęku panicznym leczenie trwa kilka miesięcy.
Na starcie SSRI lęk może wzrosnąć. W lęku panicznym ta reakcja zwykle mija w ciągu 2 tygodni nieprzerwanego leczenia.
Pierwsze tygodnie na leku przeciwdepresyjnym i każda zmiana dawki to okres ryzyka. Lęk może przejściowo wzrosnąć, mogą pojawić się myśli samobójcze. Wyraźniej dotyczy to osób przed 25. rokiem życia. Wtedy dzwonisz do lekarza od razu, a w zagrożeniu na 112.
Escitalopramu nie odstawia się nagle. Objawy po przerwaniu leczenia miało w badaniach około 25% leczonych i 15% osób na placebo: m.in. zawroty głowy, kłopoty ze snem, nudności, drażliwość. Plan kończenia ustala lekarz.
Hydroksyzyna ma w ChPL twarde przeciwwskazania. Wydłużony odstęp QT. Same czynniki ryzyka takiego wydłużenia: choroba układu krążenia, niski potas lub magnez, nagły zgon sercowy w rodzinie, wolne tętno, leki wydłużające QT. Do tego ciąża i karmienie piersią.
Hydroksyzyna z escitalopramem albo citalopramem to połączenie przeciwwskazane. Escitalopram i citalopram wydłużają QT, a charakterystyka hydroksyzyny wyklucza ją u każdego, kto bierze lek wydłużający ten odstęp.
Przy hydroksyzynie ChPL każe unikać alkoholu i przestrzega przed prowadzeniem pojazdów.
Benzodiazepiny, np. diazepam, działają szybko. To jednak substancje psychotropowe grupy IV-P, na receptę Rp, z ryzykiem uzależnienia. Przy lęku stosuje się je krótko. Szczegóły: grupa benzodiazepin.
Ile trwa nerwica i czy da się ją wyleczyć
Da się ją skutecznie leczyć. Objawy mogą ustąpić całkiem albo zejść do poziomu, który nie przeszkadza w życiu. U części osób wracają w okresach stresu. Wtedy wraca się do leczenia, które wcześniej działało.
Krótki epizod po stresującym zdarzeniu może wygasnąć sam. Lęk, który trwa miesiącami, rzadko znika bez leczenia. Unikanie sytuacji zwykle go utrwala.
Leczenie liczy się w miesiącach, nie w dniach. Opipramol: średnio 1-2 miesiące według ChPL. Escitalopram w lęku panicznym: pełny efekt po około 3 miesiącach.
Nieleczona nerwica może prowadzić do depresji, do picia alkoholu albo sięgania po leki uspokajające „na nerwy”, do zamknięcia się w domu i problemów w pracy.
Gdy nerwicę ma ktoś bliski
„Weź się w garść” nie działa. Wysłuchaj bez oceniania. Pomóż umówić wizytę i dotrzeć na nią.
Nie przejmuj za tę osobę wszystkich sytuacji, których się boi. Wyręczanie utrwala unikanie.
U dzieci i nastolatków lęk bywa ukryty pod bólami brzucha przed szkołą, drażliwością albo odmową wyjścia z domu. Pierwszy krok: pediatra albo psychiatra dzieci i młodzieży.
Myśli samobójcze u bliskiej osoby: nie zostawiaj jej samej i dzwoń 112.
Pomoc od razu: kiedy i gdzie dzwonić
Nie czekaj na wizytę, jeśli:
masz myśli samobójcze albo plan zrobienia sobie krzywdy;
lęk jest tak silny, że nie jesteś w stanie zadbać o siebie;
pierwszy raz w życiu masz ból w klatce, duszność albo omdlenie. To może być serce, nie lęk. Dzwoń 112.
112: bezpośrednie zagrożenie życia. Numer alarmowy, całodobowo, bezpłatnie.
116 123: wsparcie dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym, całodobowo, bezpłatnie.
800 70 2222: Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym, całodobowo, bezpłatnie.
116 111: telefon zaufania dla dzieci i młodzieży, całodobowo, bezpłatnie.
Nerwica a leczenie przez internet: granice
Online nie postawisz rozpoznania i nie zaczniesz leczenia. To robi psychiatra na wizycie.
Możliwa jest kontynuacja leczenia, które już prowadzisz. Wypełniasz formularz z wywiadem i dołączasz dokumentację, np. kartę z wizyty albo historię recept. Wniosek ocenia lekarz. Pytania dodatkowe zadaje na czacie. Nie ma rozmowy wideo ani telefonicznej.
Co przygotować do wniosku: nazwę leku i moc, datę ostatniej wizyty u psychiatry, rozpoznanie z dokumentacji, listę innych leków. Bez tego lekarz nie oceni wniosku.
Lekarz może odmówić, np. gdy dokumentacja jest za stara albo stan się zmienił. Jeżeli lekarz odmówi, opłata nie podlega zwrotowi, bo dotyczy oceny wniosku. Jak to działa krok po kroku: przedłużenie leczenia psychiatrycznego i e-recepta na leki psychiatryczne.
Nerwica lękowa a L4: o zwolnieniu decyduje lekarz po ocenie wniosku i może odmówić. W sprawach psychiatrycznych może odesłać do psychiatry.
Pogorszenie, zmiana leku albo brak dokumentacji: potrzebna wizyta u psychiatry.
Źródła
Charakterystyka Produktu Leczniczego Escitil (escitalopram, URPL)
Charakterystyka Produktu Leczniczego Pramolan (opipramol, URPL)
Charakterystyka Produktu Leczniczego Atarax (hydroksyzyna, URPL)
Telefon zaufania dla dorosłych 116 123 (Instytut Psychologii Zdrowia)
Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym 800 70 2222 (Fundacja ITAKA)
Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111
E-recepta psychiatryczna - 250,00 zł
Zgłoszenie rozstrzyga lekarz. Wystawiony dokument przychodzi e-mailem.
Krótkie odpowiedzi
Nerwica i nerwica lękowa: co właściwie znaczą te słowa?
To potoczne nazwy, nie rozpoznania. Obejmują zaburzenia lękowe i pokrewne: lęk uogólniony, napady paniki, fobie i dolegliwości z ciała bez przyczyny w narządach. ICD-10 grupowała je w kodach F40-F48. Nowsze klasyfikacje, ICD-11 i DSM-5, słowa „nerwica” nie używają. Lekarz w dokumentacji wpisze konkretne rozpoznanie.
Po czym poznać nerwicę? Jakie daje objawy?
Objawy idą 3 torami. Ciało: kołatanie serca, duszność, drżenie, pocenie, bóle brzucha, napięte mięśnie. Myśli: zamartwianie się, czarne scenariusze, kłopot ze skupieniem. Zachowanie: unikanie sytuacji i szukanie zapewnień. Te same objawy mogą mieć przyczynę w ciele, np. w tarczycy lub sercu, dlatego ocenę zaczyna lekarz.
Czy nerwica przechodzi bez leczenia?
Czasem tak, jeśli to krótki epizod po stresującym zdarzeniu. Lęk, który trwa miesiącami, rzadko znika sam. Unikanie sytuacji zwykle go utrwala, a z czasem może dojść depresja albo sięganie po alkohol. Jeśli objawy trwają tygodniami i przeszkadzają w pracy lub w domu, idź do lekarza rodzinnego albo psychiatry.
Jakie leki przepisuje się na nerwicę?
Najczęściej leki z grupy SSRI, np. escitalopram, który ma w ChPL lęk uogólniony, lęk paniczny i fobię społeczną. Przy lęku uogólnionym i dolegliwościach somatycznych bywa stosowany opipramol. Objawowo działa hydroksyzyna, ale ma przeciwwskazania sercowe. Wszystkie są na receptę Rp. Wybór i dawkę ustala lekarz.
Nerwica w rodzinie: czy przechodzi z pokolenia na pokolenie?
Przechodzi podatność, nie gotowa choroba. Zaburzenia lękowe u bliskich krewnych zwiększają ryzyko, ale go nie przesądzają. Do genów dochodzą stres, trudne doświadczenia, cechy osobowości i substancje, np. alkohol czy kofeina. Wiele osób z obciążeniem w rodzinie nigdy nie choruje, a wiele chorych takiego obciążenia nie ma.
Czy z nerwicy da się wyjść całkiem?
Tak, u wielu osób objawy ustępują albo spadają do poziomu, który nie przeszkadza w życiu. Działają psychoterapia, głównie poznawczo-behawioralna, i leki. Leczenie liczy się w miesiącach. W okresach silnego stresu objawy mogą wrócić. Wtedy wraca się do metody, która wcześniej pomogła, najlepiej z tym samym lekarzem lub terapeutą.
Nerwica to choroba psychiczna czy nie?
To zaburzenie psychiczne w rozumieniu klasyfikacji ICD, ale nie psychoza. Nie tracisz kontaktu z rzeczywistością. Zwykle wiesz, że lęk jest nadmierny, a mimo to nie umiesz go wyłączyć. To nie słabość charakteru i nie wymysł. To stan, który się rozpoznaje i leczy jak każdy inny.
Tekst ma charakter informacyjny i opisuje formalności, a nie leczenie. Rozpoznanie i decyzję o terapii zostawiamy lekarzowi. Przy zagrożeniu życia dzwoń pod 112 albo 999.
Każdy tekst powstaje według tych samych zasad. Poznaj nasze wytyczne redakcyjne.